Khái quát xã Ea Khăl
KHÁI QUÁT QUÁ TRÌNH LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH
1. Quá trình lịch sử hình thành xã Ea Khăl (cũ)
Xã Ea Khăl (trước đây là tổng Ea Drăng) có vị trí và tầm quan trọng về kinh tế – xã hội, quốc phòng - an ninh, có con đường huyết mạch 14 xuyên suốt Tây Nguyên, nối Đắk Lắk với Gia Lai chạy qua giữa xã; có đường 7b, nối với Phú Bổn, Phú Yên và Khu V. Về địa danh hành chính qua những năm tháng lịch sử có nhiều thay đổi: Trong kháng chiến chống Pháp: xã Ea Khăl gọi là tổng Ea Drăng (thuộc quận lỵ Buôn Hồ, tỉnh Đắk Lắk) bao gồm các xã Ea H’leo, Ea Sol và buôn Tri A, Tri B thuộc tổng Djoang (nay là xã Dliê Yang). Địa giới hành chính tổng Ea Drăng, phía Bắc giáp tỉnh Gia Lai, phía Nam giáp xã Cư Né (Buôn Hồ), phía Đông giáp tổng Djoang (Dliê Yang), phía Tây là một vùng rộng lớn giáp huyện Ea Súp. Trong kháng chiến chống Mỹ: Dưới chế độ Việt Nam Cộng Hòa quản lý, tổng Ea Drăng thuộc quận lỵ Thuần Mẫn, tỉnh Đắk Lắk. Sau khi lấn chiếm vùng Bắc tỉnh Đắk Lắk (B3) ở đông và tây Cheo Reo, để tăng cường bộ máy thống trị ở vùng này, địch thành lập một tỉnh mới ở dọc hai bên đường số 7 gọi là tỉnh Phú Bổn gồm 4 huyện: Phú Thiện, Phú Nhơn, Phú Túc và Thuần Mẫn, tỉnh lỵ đóng tại Cheo Reo (địch gọi là Hậu Bổn). Về phía ta, tổng Ea Drăng gọi theo mật danh là xã 1 thuộc H3, H5 chỉ đạo. Sau giải phóng 1975: tổng Ea Drăng được chia tách thành 02 xã lấy tên là xã Ea Khăl và xã Ea H’Leo thuộc huyện Krông Búk, tỉnh Đắk Lắk; đến tháng 4 năm 1980 thuộc huyện Ea H’Leo. Ngày 9/1/1998 xã Ea Khăl được chia tách theo Nghị định số 04/1998/NĐ-CP để thành lập thị trấn Ea Drăng và xã Ea Khăl.
Xã Ea Khăl (cũ) nằm ở phía Đông Nam của huyện Ea H’Leo, trong tọa độ 13010’ 35’’ B; 1080 08’14’’Đ, cách trung tâm Huyện khoảng 4 km. Có vị trí tiếp giáp như sau: phía đông giáp với thị trấn Ea Drăng và xã Dliê Yang, phía Tây giáp với xã Cư A Mung và xã Ea Tir, phía Nam giáp với xã Ea Nam và xã Ea Tir, phía Bắc giáp với xã Ea Ral và xã Cư Mốt. Là vùng đất giàu tiềm năng về kinh tế, có điều kiện tự nhiên, xã hội, phong phú và đa dạng. Diện tích đất tự nhiên của xã là 7.294 ha, trong đó có 6910 ha đất 4 sản xuất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp 369,4 ha, đất chưa sử dụng 14,6 ha chủ yếu là đất đỏ bazan và đất pha cát phù hợp cho sự phát triển của cây công nghiệp như: cà phê, cao su, hồ tiêu các loại cây công nghiệp có giá trị kinh tế cao và các loại cây công nghiệp ngắn ngày khác, đặc biệt là địa phương có diện tích cao su tiểu điền lớn nhất toàn huyện.
Với quy mô dân số 2185 hộ với 9356 nhân khẩu; với 14 dân tộc từ các tỉnh, thành phố trong cả nước cùng chung sống, lập nghiệp. Toàn xã có 16 thôn, buôn (trong đó có 2 buôn đồng bào dân tộc thiểu số là Buôn Đung A, Buôn Đung B). Thực hiện chính sách định canh, đinh cư của Đảng và Nhà nước, 2 buôn đồng bào dân tộc thiểu số của xã đã không còn tình trạng du canh, du cư, đã biết trồng cây công nghiệp như cà phê, cao su, hồ tiêu, trồng lúa nước, cây nông sản để vươn lên xóa đói, giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới. Do nhân dân nhiều nơi về xã cư trú, cũng như chủ trương của Đảng và Nhà nước ta về quyền tự do tín ngưỡng, nên đã có một bộ phận nhân dân theo đạo, đông nhất là đạo Phật có197 hộ có 826 phật tử, đạo Tin lành 37 hộ có 160 tín đồ, đạo Thiên chúa giáo 67 hộ có 263 giáo dân; đạo Cao đài có 2 hộ có 7 khẩu.
2. Quá trình lịch sử hình thành xã Ea Nam (cũ)
Quá trình hình thành và phát triển của xã Ea Nam gắn với sự hình thành và phát triển của huyện Ea H’Leo. Trải qua nhiều lần chia tách để có được đơn vị hành chính xã Ea Nam như ngày nay.
Ngày 6/1/1942, Khâm sứ Trung Kỳ ra Nghị định số 3268 chia Đắk Lắk thành 3, quận (Ban Mê Thuột, Buôn Hồ, Lắk), 2 đại lý (M’Đrắk, Đắk Dam). Quận Buôn Hồ có các tổng: Ea H’Leo, Ea Drăng, Ea Súp, Ea Tul, Ea Krông Búk, Ea Drong, Ea Krông Pắk. Thời điểm này, xã Ea Nam đang thuộc địa phận của tổng Ea Drăng.
Thời Pháp thuộc và giai đoạn 1945-1954, huyện Ea H’Leo lúc đó thuộc địa phận của quận Buôn Hồ cũ, một trong năm đơn vị hành chính cấp huyện hình thành sớm nhất của tỉnh Đắk Lắk.
Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, xã Ea Nam thuộc địa phận xã Ea Khăl, lúc bấy giờ gọi là tổng Ea Drăng (thuộc quận lỵ Buôn Hồ, tỉnh Đắk Lắk) bao gồm các xã Ea H’Leo, Ea Sol và buôn Tri A, Tri B thuộc tổng Djoang (nay là xã Dliê Yang). Địa giới hành chính tổng Ea Drăng, phía Bắc giáp tỉnh Gia Lai, phía Nam giáp xã Cư Né (Buôn Hồ), phía Đông giáp tổng Djoang (Dliê Yang), phía Tây là một vùng rộng lớn giáp huyện Ea Súp. Thời điểm này, tổng Ea Drăng có vị trí và tầm quan trọng về kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh, có con đường huyết mạch 14 xuyên suốt Tây Nguyên, nối Đắk Lắk với Gia Lai chạy qua giữa xã; có đường 7b, nối với Phú Bổn, Phú Yên và Khu V.
Trong kháng chiến chống Mỹ, dưới chế độ Việt Nam Cộng Hòa quản lý, tổng Ea Drăng thuộc quận lỵ Thuần Mẫn, tỉnh Đắk Lắk. Sau khi lấn chiếm vùng Bắc tỉnh Đắk Lắk (B3) ở đông và tây Cheo Reo, để tăng cường bộ máy thống trị ở vùng này, địch thành lập một tỉnh mới ở dọc hai bên đường số 7 gọi là tỉnh Phú Bổn gồm 4 huyện: Phú Thiện, Phú Nhơn, Phú Túc và Thuần Mẫn, tỉnh lỵ đóng tại Cheo Reo (địch gọi là Hậu Bổn). Về phía chính quyền cách mạng, tổng Ea Drăng gọi theo mật danh là xã 1 thuộc H3 và H5 chỉ đạo.
Sau giải phóng 1975, tổng Ea Drăng được chia tách thành 2 xã lấy tên là xã Ea Khăl và xã Ea H’Leo thuộc huyện Krông Búk, tỉnh Đắk Lắk. Địa phận xã Ea Nam thời điểm này thuộc địa bàn xã Ea Khal, huyện Krông Búk.
Theo Quyết định số 110/QĐ-HĐBT, ngày 03/4/1980 của Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ), huyện Ea H’Leo được thành lập trên cơ sở tách ra từ huyện Krông Búk, gồm 4 xã là: Ea Khăl, Ea Sol, Ea H’Leo, Dliê Yang và khu vực Tổng đội thanh niên xung phong Nghĩa Bình xây dựng kinh tế mới Thuần Mẫn, Đắk Lắk. Xã Ea Nam thời điểm này vẫn thuộc địa phận xã Ea Khal. Khi mới thành lập, huyện Ea H’Leo có 4 xã nói trên và huyện lỵ đặt tại xã Ea Khal.
Ngày 17/01/1984, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 13-HĐBT, chia xã Ea Khal thành 2 xã: Ea Khăl và Ea Răl. Xã Ea Khăl có các Buôn Lếch, Lê, Đá, Zú, Briêng, Dung và các thôn 1, thôn 2 và thôn 3. Địa giới của xã Ea Khal ở phía Đông giáp xã Dliê Yang, phía Tây giáp xã Ea Tar (huyện Ea Súp), phía Nam giáp xã Cư Né (huyện Krông Buk), phía Bắc giáp xã Cư Mốt và xã Ea Wy.
Theo Quyết định số 212/HĐBT ngày 09/11/1987 của Hội đồng Bộ trưởng về việc phân vạch, điều chỉnh địa giới hành chính một số huyện, thị xã thuộc tỉnh Đắk Lắk: Tại Điều 2, điểm b, chia xã Ea Khăl (Thuộc huyện Ea H’Leo) thành hai xã lấy tên là xã Ea Khăl và xã Ea Nam. Xã Ea Nam có diện tích tự nhiên 24.300 ha, gồm có buôn Briêng, buôn K’drúh. Tới thời điểm này, xã Ea Nam chính thức được thành lập. Địa giới xã Ea Nam năm 1987: Phía Đông giáp xã Dliê Yang; phía Tây giáp xã Ea Lê (huyện Ea Súp); phía Nam giáp xã Cư Né (huyện Krông Búk); phía Bắc giáp xã Ea Khăl.
Xã Ea Nam nằm ở phía Nam của huyện Ea H’Leo, cách trung tâm huyện khoảng 10 km, giáp ranh với huyện Krông Búk, có đường quốc lộ 14 đi qua. Phía Bắc xã Ea Nam giáp xã Ea Khal; Phía Nam giáp huyện Krông Búk; Phía đông giáp xã Dliê Yang; Phía tây giáp xã Ea Tir, có diện tích tự nhiên hơn 7499ha, có 18 dân tộc anh em sinh sống, có 14 thôn và 05 buôn, có 2.932 hộ với 12.601 nhân khẩu; hiện nay trên địa bàn xã có 04 tôn giáo đang hoạt động: Tin lành, Công giáo, Phật giáo, Cao đài.
3. Quá trình lịch sử hình thành xã Ea Tir (cũ)
Xã Ea Tir nằm cách xa trung tâm huyện 23 km về phía tây bắc là một xã mới được chia tách ra từ xã Ea Nam năm 2007 theo nghị định 137 của Thủ tướng Chính phủ tổ chức đưa vào hoạt động tháng 2 năm 2008. Là xã thuần nông lực lượng chủ yếu là sản xuất nông nghiệp, về dân số tính thời đển tổng điều tra hộ nghèo có 833 hộ với 3323 nhân khẩu, bao gồm 11 dân tộc anh em sinh sống. Trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 86 %, tổng số hộ nghèo trên toàn xã là 379 hộ nghèo chiếm 45% hộ, cận nghèo 88 hộ chiếm 11% toàn xã có 09 thôn, buôn. Trong đó có 3 buôn người đồng bào dân tộc tại chỗ 159 hộ chiếm 19%.
4. Quá trình lịch sử hình thành xã Ea Khăl (mới)
Căn cứ Nghị quyết số 1660/NQ-UBTVQH15, ngày 16/6/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, xã Ea Khăl được hình thành trên cơ sở sáp nhập 03 xã Ea Khăl cũ, xã Ea Tir và xã Ea Nam, nằm ở phía Bắc tỉnh Đắk Lắk, có diện tích tự nhiên 246,65 km², quy mô dân số 30.204 người, với 39 thôn, buôn; Có 23 dân tộc, chiếm 47,74% dân số; Trên địa bàn có 4 tôn giáo, gồm: Phật giáo; Công giáo; Tinh lành và Cao Đài. có 15 trường học, trong đó có 01 trường THPT, 04 trường THCS, 05 trường tiểu học, 04 trường mầm non mẫu giáo, 01 TH-THC; có 3 trạm y tế; toàn xã có khoảng 50 doanh nghiệp, 754 hộ kinh doanh cá thể và 12 hợp tác xã. Kinh tế chủ yếu sản xuất nông nghiệp, một bộ phận nhỏ đã chuyển sang mua bán nhỏ và làm dịch vụ để phát triển kinh tế gia đình. Tình hình kinh tế, đời sống vùng đồng bào DTTS cơ bản ổn định; kết cấu hạ tầng được quan tâm đầu tư.
Thực hiện Nghị quyết số 19/NQ-HĐND ngày 29/06/2026 của HĐND xã Ea Khăl về việc sắp xếp, tổ chức lại thôn, buôn trên địa bàn xã Ea Khăl, hiện nay trên địa bàn xã còn 18 thôn, buôn.
