NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA LUẬT TRỢ GIÚP PHÁP LÝ NĂM 2026 NGƯỜI DÂN CẦN BIẾT
Ngày 23/4/2026, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Luật số 05/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2027. Đây là bước hoàn thiện quan trọng về chính sách trợ giúp pháp lý, nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ, tạo điều kiện thuận lợi hơn để người dân, nhất là người yếu thế, tiếp cận pháp luật và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Luật sửa đổi, bổ sung 24 điều, bãi bỏ 02 điều của Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 và có nhiều điểm mới đáng chú ý.
1. Mở rộng diện người được trợ giúp pháp lý
Một trong những điểm mới quan trọng của Luật là tiếp tục mở rộng phạm vi người được hưởng chính sách trợ giúp pháp lý của Nhà nước.
Việc mở rộng đối tượng nhằm bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận công lý, đặc biệt đối với người có hoàn cảnh khó khăn, người yếu thế và các nhóm cần được Nhà nước hỗ trợ trong việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp.
Đây là thay đổi có ý nghĩa trực tiếp đối với người dân, bởi nhiều trường hợp trước đây chưa thuộc diện hoặc còn phải đáp ứng thêm điều kiện thì theo quy định mới sẽ có cơ hội tiếp cận dịch vụ trợ giúp pháp lý thuận lợi hơn.
2. Tạo thuận lợi hơn cho người dân khi yêu cầu trợ giúp pháp lý
Luật được sửa đổi theo hướng đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, hạn chế các quy định cứng về hồ sơ, trình tự và thời hạn ngay trong Luật; đồng thời giao Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp quy định chi tiết để bảo đảm linh hoạt, phù hợp với thực tiễn.
Việc cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục góp phần giảm giấy tờ, thời gian và chi phí cho người dân khi tiếp cận dịch vụ trợ giúp pháp lý.
3. Tăng cường ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số
Luật tiếp tục định hướng hiện đại hóa hoạt động trợ giúp pháp lý, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, kết nối và khai thác dữ liệu phục vụ việc xác định đối tượng, tiếp nhận yêu cầu và tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý.
Đây là cơ sở để từng bước đưa dịch vụ trợ giúp pháp lý đến gần người dân hơn, nhất là người dân ở khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa hoặc gặp khó khăn trong việc trực tiếp đến tổ chức trợ giúp pháp lý.
4. Nâng cao tính chuyên nghiệp của đội ngũ trợ giúp viên pháp lý
Luật sửa đổi, bổ sung các quy định về tiêu chuẩn, bổ nhiệm, cấp thẻ, miễn nhiệm và thu hồi thẻ trợ giúp viên pháp lý theo hướng rõ ràng, chặt chẽ và phù hợp hơn với thực tiễn.
Đáng chú ý, quy định về điều kiện tập sự được điều chỉnh nhằm tận dụng nguồn nhân lực đã có kinh nghiệm và tiếp tục nâng cao chất lượng đội ngũ trực tiếp thực hiện trợ giúp pháp lý.
5. Hoàn thiện cơ chế phối hợp trong hoạt động trợ giúp pháp lý
Luật tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa cơ quan trợ giúp pháp lý với các cơ quan tiến hành tố tụng và các cơ quan, tổ chức có liên quan.
Việc phối hợp chặt chẽ giúp phát hiện sớm người thuộc diện được trợ giúp pháp lý, hướng dẫn họ thực hiện quyền yêu cầu trợ giúp pháp lý và bảo đảm người thực hiện trợ giúp pháp lý có thể tham gia vụ việc kịp thời, đúng quy định.
Qua đó, quyền được trợ giúp pháp lý của người dân không chỉ được ghi nhận trên pháp luật mà còn được bảo đảm tốt hơn trong thực tế.
6. Tiếp tục mở rộng và nâng cao chất lượng nguồn lực thực hiện trợ giúp pháp lý
Luật sửa đổi theo hướng hoàn thiện các quy định liên quan đến trợ giúp viên pháp lý, cộng tác viên và các tổ chức, cá nhân tham gia thực hiện trợ giúp pháp lý.
Việc đa dạng hóa và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực góp phần đáp ứng tốt hơn nhu cầu tư vấn pháp luật, tham gia tố tụng, đại diện ngoài tố tụng và các hoạt động trợ giúp pháp lý khác của người dân.
7. Người được trợ giúp pháp lý không phải trả tiền
Trợ giúp pháp lý là chính sách của Nhà nước nhằm hỗ trợ người thuộc diện được trợ giúp pháp lý bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Người thuộc diện được trợ giúp pháp lý khi yêu cầu và được thực hiện trợ giúp pháp lý theo quy định không phải trả tiền, lợi ích vật chất hoặc lợi ích khác cho tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý và người thực hiện trợ giúp pháp lý.
Vì vậy, khi phát sinh vụ việc pháp lý, người dân nên chủ động tìm hiểu xem mình có thuộc diện được trợ giúp pháp lý hay không để được hướng dẫn và hỗ trợ kịp thời.
Luật số 05/2026/QH16 có hiệu lực từ ngày 01/01/2027. Việc mở rộng đối tượng, đơn giản hóa thủ tục, đẩy mạnh chuyển đổi số và nâng cao chất lượng đội ngũ thực hiện trợ giúp pháp lý sẽ góp phần đưa dịch vụ pháp lý miễn phí đến gần người dân hơn, nhất là người nghèo, người yếu thế và người có khó khăn trong tiếp cận pháp luật.
